Fraude vangen met data

De FIOD richt zich op financiële en fiscale criminaliteit die vaak complex is en waar (digitale) criminele geldstromen de wereld over gaan. Voor internal auditors ligt daar een belangrijke les: fraudeonderzoek draait niet alleen om het onderzoeken van incidenten, maar vooral om patronen herkennen, signalen wegen en gericht inzetten van capaciteit.

Waar richt de FIOD zich op?

“De FIOD is de opsporingsdienst voor financiële en fiscale criminaliteit. De dienst richt zich onder meer op de bestrijding van fiscale fraude, witwassen, corruptie, sancties en terrorismefinanciering. De FIOD is onderdeel van het ministerie van Financiën, werkt onder gezag van het Openbaar Ministerie en richt zich op complexe criminaliteit op het snijvlak van onder- en bovenwereld. Daarbij staan financiële en fiscale expertise centraal.”

Wat is de kracht van de FIOD in fraudeonderzoek?

“De kracht van de FIOD ligt in het doorgronden van ingewikkelde financiële structuren en het volgen van criminele geldstromen, zowel nationaal als internationaal. Het doel daarvan is crimineel vermogen af te pakken en criminele activiteiten te verstoren. Onze opsporingsonderzoeken waren in 2025 zichtbaar voor de maatschappij: over het opsporen van subsidiefraude in Groningen, opsporingsonderzoeken naar dividendstripping, overtredingen van de sanctiewetgeving en witwaspraktijken in de metaalindustrie.”

Hoe begint een fraudeonderzoek van de FIOD?

“Door een combinatie van taken, bevoegdheden en toegang tot verschillende informatiebronnen kan de FIOD complexe strafrechtelijke onderzoeken uitvoeren. Een FIOD-onderzoek begint niet automatisch bij elke melding of verdenking. Een strafrechtelijk onderzoek start met een signaal of uit een opgebouwd intelligencebeeld. Dat signaal wordt gewogen, uitgewerkt en besproken met het Openbaar Ministerie en, waar relevant, met een toezichthouder. Pas bij een redelijk vermoeden van een strafbaar feit kan worden besloten om een strafrechtelijk onderzoek in te stellen.”

“Bij ernstige delicten kan de FIOD ook zwaardere middelen toepassen, zoals observatie of telefoontaps of een dwangmiddel als het bevriezen van tegoeden inzetten”

Welke bevoegdheden heeft de FIOD?

“De FIOD werkt binnen het strafrecht. Belangrijk voor de inzet van methodieken en bevoegdheden zijn het Wetboek van Strafvordering en de Wet op de economische delicten. De FIOD kan verschillende opsporingsmiddelen inzetten, zoals het vorderen van gegevens, het doorzoeken en in beslag nemen van digitale en andere administratie, en het horen van verdachten en getuigen. Bij ernstige delicten kan de FIOD ook zwaardere middelen toepassen, zoals observatie of telefoontaps of een dwangmiddel als het bevriezen van tegoeden inzetten.”

Hoe wordt de inzet van die bevoegdheden begrensd?

“De inzet van opsporingsmiddelen moet subsidiair en proportioneel zijn. Dit betekent dat de FIOD niet zomaar naar de zwaarste middelen mag grijpen om een strafbaar feit te onderzoeken. Toestemming verloopt volgens wettelijke regels en in sommige gevallen is toestemming van een officier van justitie of rechter nodig. Hoe zwaarder de inbreuk op het leven van een verdachte, hoe zwaarder de toets. Het doel van strafrechtelijk onderzoek is altijd waarheidsvinding: vaststellen wat er daadwerkelijk is gebeurd.”

Heeft de FIOD naast opsporing ook aandacht voor preventie?

“Ja. De FIOD werkt in een keten met het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst en met toezichthouders als de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank. Binnen die keten krijgt ook preventie aandacht. Dat kan bijvoorbeeld gaan om solide wetgeving die het plegen van fraude minder gemakkelijk maakt. De FIOD vervult een signaalfunctie door richting wetgevers kwetsbaarheden en trends te duiden. Samenwerking met partners is noodzakelijk om effectief te blijven in een steeds complexer speelveld.”

Welke ontwikkelingen maken fraudebestrijding ingewikkelder?

“Door nieuwe technologieën, digitalisering en internationalisering speelt fraude zich steeds vaker af op plekken die je niet meer ziet: achter schermen, in netwerken en in data- en geldstromen die in enkele seconden van land wisselen. Criminelen ontwikkelen voortdurend nieuwe manieren om illegale vermogensstromen door te sluizen en te verbergen. Nieuwe technologieën vragen specialistische kennis die schaars is. Ook moet onze informatievoorziening aansluiten op de steeds complexere behoeften vanuit onze intelligence en opsporing. Daarnaast kost de explosieve groei van digitale gegevens veel tijd en capaciteit, mede omdat alle in beslag genomen data moeten worden gefilterd op vertrouwelijke communicatie tussen verdachten en bijvoorbeeld hun advocaten.”

Welke rol speelt intelligence?

“Het proces van verzamelen, verwerken en interpreteren van gegevens om gefundeerde beslissingen te kunnen nemen, noemen we intelligence. De FIOD gebruikt informatie en analyses om trends sneller te herkennen, samenhang tussen onderzoeken zichtbaar te maken en scherpere keuzen te maken. Door datagedreven analyses worden patronen en verbanden zichtbaar die voorheen onopgemerkt bleven. Hierdoor verschuift de opsporing van reactief naar proactief, wat leidt tot gerichtere inzet van opsporingscapaciteit. Voor de FIOD betekent dit: eerder risico’s signaleren, sneller handelen en blijven vernieuwen.”

Hoe verandert hierdoor jullie werkwijze?

“De FIOD richt zich op georganiseerde criminaliteit en malafide facilitators. We zoeken naar verbanden en trends door verschillende informatiebronnen naast elkaar te leggen en te analyseren. Een voorbeeld: via Europol krijgen wij een melding van een buitenlandse opsporingsdienst over een verdachte container richting de Rotterdamse haven. Douanemedewerkers treffen daarin inderdaad een grote lading gesmokkelde tabak aan. Samen onderzoeken we wie verantwoordelijk is, zodat verdachten kunnen worden berecht. Maar onze intelligencefunctie gaat verder. We kijken ook welke criminele organisatie hierachter zit en hoe die te werk gaat. Daarbij vergelijken we geregistreerde goederenstromen met de werkelijke stromen, brengen we de criminele keten en het netwerk in kaart en analyseren we afzetmarkten en tussenpersonen. Zo voorspellen we welke nieuwe routes en methoden criminelen gaan gebruiken.”

“In 2025 werd op € 152,53 miljoen beslag gelegd en € 7,36 miljoen geïncasseerd”

Wat zeggen de cijfers over 2025?

“De jaarcijfers laten zien dat het werk van de FIOD omvangrijk is. De dienst besteedde 956.525 directe opsporingsuren aan opsporingsonderzoeken en had ultimo 2025 een personeelsbezetting van 1.790 medewerkers. In 2025 leverde de FIOD 424 processen-verbaal in. En bij 91% van de uitspraken is een vorm van bestraffing opgelegd. Ook werd op € 152,53 miljoen beslag gelegd en € 7,36 miljoen geïncasseerd. De meeste directe opsporingsuren gingen naar witwassen, fiscale delicten en douanedelicten.”

Helpt een internal auditafdeling bij het voorkomen en signaleren van fraude?

“Ja. In het kader van het voorkomen, signaleren en tegengaan van fraude helpt het als organisaties interne processen hebben ingericht volgens het three lines model. Deze structuur draagt bij aan een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en versterkt de interne beheersing en fraudepreventie. Een internal auditor kan een belangrijke signalerende rol spelen binnen een organisatie, bijvoorbeeld door onregelmatigheden of mogelijke fraude te identificeren en intern te onderzoeken.”

Wat zijn de randvoorwaarden voor een goed fraudeonderzoek?

“Een fraudeonderzoek moet onafhankelijk, deskundig, zorgvuldig en juridisch correct worden uitgevoerd. Zeker wanneer mogelijke strafbare feiten spelen, is het belangrijk dat organisaties helder hebben waar intern onderzoek eindigt en waar strafrechtelijke opsporing begint. Bij mogelijke strafbare feiten kan aangifte worden gedaan en kan het onderzoek aan het Openbaar Ministerie en de FIOD worden overgedragen.”