Verzekeringsfraude: stoppen lukt niet, aanpakken wel

Verzekeringsfraude raakt jaarlijks duizenden dossiers en kost de sector en verzekerden miljoenen euro’s. Hoe ontwikkelt deze criminaliteit zich? Welke rol spelen data en AI? En wat betekent dit voor governance en internal audit? Roelof Visscher van het Centrum Bestrijding Verzekeringscriminaliteit (CBV) geeft inzicht.

Wat doet het CBV?

“Het CBV is onderdeel van het Verbond van Verzekeraars, de brancheorganisatie van de verzekeringssector. Bij dit verbond zijn zo’n 140 verzekeraars aangesloten die actief zijn in Nederland. We ondersteunen onze leden bij het aanpakken en voorkomen van verzekeringscriminaliteit. En dat doen we zowel als het gaat om de operationele dienstverlening als op beleidsniveau. Op operationeel niveau maken we markt- en trendanalyses voor onze leden. Daarnaast hebben we een signaalfunctie naar de ongeveer vijfhonderd veiligheidsfunctionarissen van onze leden en kunnen we onder strikte voorwaarden partijen met elkaar in contact brengen. Ook coördineren we grootschalige onderzoeken door meerdere verzekeraars en kunnen zij bij ons terecht met hun vragen over protocollen, gedragsregels en procedures.”

En qua beleid?

“Op beleidsniveau werken we aan oplossingen voor het delen van informatie, fraudeonderzoek en het treffen van maatregelen na crimineel gedrag. Verder ontwikkelen we een gezamenlijke aanpak en regels voor de verzekeringsbranche. Deze zelfregulering komt bijvoorbeeld terug in het Protocol Verzekeraars en Criminaliteit. Dit is een normenkader voor de manier waarop verzekeraars de criminaliteit tegengaan. Het Protocol Incidentenwaarschuwingssysteem Financiële Instellingen (PIFI) geeft dan weer de randvoorwaarden waarbinnen financiële instellingen strafrechtelijke persoonsgegevens mogen uitwisselen. Met belangrijke publieke stakeholders zoals het Openbaar Ministerie (OM) en de politie maken we eveneens convenantsafspraken.”

Op welke vormen van criminaliteit richten jullie je?

“Eigenlijk op alle vormen van verzekeringscriminaliteit, maar vooral fraude. Verzekeraars hebben te maken met misleidende aanvragen voor een verzekering en met valse claims. De verstrekte informatie voor een verzekeringsaanvraag wordt niet naar waarheid ingevuld. Of een koffer met inhoud wordt geclaimd op de reisverzekering, omdat deze zogenaamd kwijtgeraakt of gestolen is. Dat raakt de verzekeraars zelf, maar ook hun klanten. Zij betalen premie die onder meer afhankelijk is van de geclaimde en toegekende schade. Hoe groter de schadelast, hoe hoger de premie. Andere vormen van criminaliteit waar we tegen strijden, zijn bijvoorbeeld cybercriminaliteit, witwassen en financiering van terrorisme.”

Hoe typeer je verzekeringsfraude in Nederland?

“Als een veelkoppig monster! We zien zowel gelegenheidsfraudeurs als professioneel georganiseerde netwerken. En niet alleen bij bepaalde typen verzekeringen, maar sectorbreed. We zien wel dat de aard van de fraudezaken verandert.”

“Een ‘extra’ kras of deuk wordt simpelweg meegenomen op een al bestaande claim op een motorrijtuigenverzekering”

In welk opzicht?

“Fraudeurs zijn inventief en zetten digitale tools in om de pakkans zo klein mogelijk te maken. Met behulp van botnets worden op grote schaal valse aanvragen voor verzekeringen gedaan, volledig geautomatiseerd. Door gestolen persoonsgegevens te gebruiken, lijken die aanvragen extra betrouwbaar. Daar komt bij dat er voor veel verzekeringen geen fysiek contact (meer) is tussen verzekeraar en verzekerde, alles gaat digitaal.”

Met welke verzekeringen wordt het meest gefraudeerd?

“Bij uitstek motorrijtuigenverzekeringen. Een goede nummer twee is de inboedel- en opstalverzekering en de aansprakelijkheidsverzekering maakt het trio compleet.”

En waarom juist deze?

“Dat heeft enerzijds te maken met de hoeveelheid afgesloten verzekeringen. Alle personenauto’s zijn verplicht verzekerd in Nederland en daarnaast rijden er nog veel verzekerde scooters en brommers rond. Bijna elke woningeigenaar heeft ook een inboedel- en opstalverzekering. Anderzijds gaat het om verzekeringen waarmee relatief gemakkelijk gefraudeerd kan worden. Een ‘extra’ kras of deuk wordt simpelweg meegenomen op een al bestaande claim op een motorrijtuigenverzekering.”

Met wie werken jullie samen in de strijd tegen verzekeringsfraude?

“We hebben veel partners en stakeholders waar we mee samenwerken. Allereerst zijn dat de veiligheidsfunctionarissen bij onze leden, zo’n vijfhonderd op dit moment. Als het om fraude bij voertuigen gaat, hebben we contact met Stichting Verzekeringsbureau Voertuigcriminaliteit. In het publieke domein werken we op beleidsniveau samen met het ministerie van Justitie en Veiligheid. Op casusniveau hebben we overleg met de politie en het Openbaar Ministerie (OM). Binnen die laatste samenwerking hebben we samen de proeftuinaanpak verzekeringsfraude ontwikkeld.”

Proeftuinaanpak?

“Deze aanpak is een Nederlandse publiek‑private samenwerkingsvorm waarin verzekeraars, het OM en in beperkte mate de politie, een snellere en efficiëntere strafrechtelijke afhandeling van verzekeringsfraude op basis van het onderzoeksrapport van de verzekeraar hebben ontwikkeld. Overigens is dit nog wel gebonden aan strikte juridische randvoorwaarden. Zo moet er altijd enig opsporingsonderzoek plaatsvinden door een opsporingsambtenaar onder gezag van het Openbaar Ministerie.”

Zijn er nog meer juridische randvoorwaarden?

“Jazeker! Bij het voorkomen, detecteren en afhandelen van verzekeringsfraude is het voldoen aan de privacywetgeving van essentieel belang. Veiligheidsfunctionarissen moeten fraudeonderzoek altijd zorgvuldig uitvoeren, in lijn met de AVG. Deze verordening verbiedt in principe de verwerking van strafrechtelijke en fraudegerelateerde persoonsgegevens. Toch mogen verzekeraars deze gegevens onder voorwaarden verwerken, opslaan en delen met andere financiële instellingen. Dit mag dankzij een vergunning van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die in april 2026 voor acht jaar is verlengd.”

Waar ligt de balans tussen klantgerichtheid en strikte fraudebenadering?

“Dat is een uitdaging. Verzekeraars en verzekerden zijn allebei gebaat bij het voorkomen, detecteren en adequaat afhandelen van verzekeringsfraude. Echter, dit moet wel volgens de wet, regelgeving en andere randvoorwaarden gebeuren, anders werkt het averechts. Bij verzekeraars zijn het specialisten die primair verantwoordelijk zijn voor de fraudebestrijding. Zij zijn op de hoogte van de AVG, de vergunning van de AP, en het Protocol Verzekeraars en Criminaliteit. Over het algemeen worden zaken van verzekeringsfraude binnen de verzekeraars overgedragen aan de veiligheidsfunctionaris voor onderzoek. Deze heeft een onafhankelijke rol en mandaat, zodat de front office klantgericht kan blijven opereren en de veiligheidsfunctionaris tegelijkertijd de strikte fraudebenadering kan hanteren.”

Wat is de grootste uitdaging bij de afhandeling van verzekeringsfraude?

“Dat is het aantonen van de ‘opzet tot misleiding’. Dit is een term uit het verzekeringsrecht op basis waarvan je maatregelen kunt nemen. Het betekent dat de verzekerde bewust en doelgericht onjuiste of onvolledige informatie verstrekt. Of relevante informatie verzwijgt. Deze persoon doet dit om de verzekeraar een beslissing te laten nemen waar hij baat bij heeft en die de verzekeraar anders niet of niet op dezelfde voorwaarden zou hebben genomen. Om dit aan te tonen, verzamelen verzekeraars bewijs en moeten de bewijsstukken voldoende zijn om de opzettelijkheid en misleiding aan te tonen.”

Is AI voor jullie een vloek of een zegen?

“Ik ben ervan overtuigd dat AI verzekeraars ondersteunt in de strijd tegen fraude. We kunnen niet winnen van de fraudeurs, maar daardoor wel in de wedstrijd blijven! De technologie helpt bij de analyse van grote hoeveelheden data en in het herkennen van patronen. Jaarlijks zijn er ongeveer 9500 vastgestelde verzekeringsfraudezaken. Het daadwerkelijke aantal ligt naar verwachting hoger. Met deze aantallen kunnen AI-tools de verschillende zaken efficiënter en effectiever vergelijken en patronen identificeren. Door deze patronen te gebruiken, ontstaan nieuwe inzichten die voorheen onder de radar bleven. Denk aan toepassing van patroonherkenning op de claimdata in de CIS-databank. De CIS-dataset wordt beheerd door de Stichting Centraal Informatie Systeem (CIS) en is het centrale Nederlandse systeem waarin verzekeraars informatie over schadeclaims en vastgestelde fraude delen om risico’s en verzekeringscriminaliteit te bestrijden. Uiteraard binnen strikte privacy‑ en proportionaliteitskaders.”

Hoe zien jullie de toekomst?

“In 2025 hebben we onze visie voor 2030 opgesteld, getiteld ‘Weerbaar en waakzaam’. Het uitgangspunt is hoe je grip houdt op fraude, criminaliteit en cyberdreigingen in een ongrijpbaar tijdperk. Vanuit verschillende perspectieven hebben we onze visie belicht: vanuit preventie en weerbaarheid, risicobewustzijn en alertheid, betrouwbare omgang met mensen, data en technologie, en het optreden tegen criminaliteit en de ondermijning in de samenleving en keten. In het visiedocument zijn calls to action opgenomen voor zowel verzekeraars als voor het Verbond van Verzekeraars.”

“De lessons-learned na fraude moeten vooral niet vanwege schaamte binnenskamers blijven, maar sectorbreed gedeeld worden”

Kun je een voorbeeld van een call to action geven?

“Als het gaat om de betrouwbare omgang met mensen, data en technologie vragen we verzekeraars om rekening te houden met communicatieverschillen bij het beoordelen van informatie verstrekt door de consumenten. En verzekeraars moeten consumenten de gelegenheid bieden om onbedoeld onjuiste informatie te corrigeren. Dit doen we bijvoorbeeld door nogmaals een vergelijkbare vraag te stellen. En het Verbond van Verzekeraars gaat bijvoorbeeld werken aan een herkenbare, en voor een breed publiek toegankelijke, online vindplaats met informatie en consumentenvoorlichting over de activiteiten van verzekeraars rond de aanpak van fraude en (cyber)criminaliteit.”

En wat is de kernboodschap van de visie 2030?

“Naast nog meer aandacht voor cybersecurity is het vooral van belang dat verzekeraars over de hele linie meer samenwerken. Verbinding is daarbij het kernbegrip. Tussen verzekeraars onderling, met de samenleving en de technologie, en met stakeholders in het publieke en private domein. De lessons-learned na fraude moeten vooral niet vanwege schaamte binnenskamers blijven, maar sectorbreed gedeeld worden. Op die manier leren we van elkaars positieve en negatieve ervaringen en kunnen we deze respectievelijk van elkaar overnemen en voorkomen.”

Wat zou je internal auditors nog mee willen geven?

“Twee punten. Auditors moeten zelf goed weten waar Veiligheidszaken binnen de organisatie is belegd. Bij een kleine organisatie is dit vaak transparant en zijn de communicatielijnen kort. Bij een grote verzekeraar met duizenden medewerkers kan dit een ander verhaal zijn. Auditors kunnen in hun audits meenemen of er bij de auditee voldoende bewustzijn is voor veiligheidszaken. En of er voldoende aan het creëren van dit bewustzijn wordt gedaan.”

En het tweede punt?

“In het kader van de toetsing door de Stichting Toetsing Verzekeraars (Stv) wordt de naleving van het Protocol Verzekeraars & Criminaliteit en het PIFI beoordeeld, vaak door middel van een self-assessment met eventueel aanvullend onderzoek. In de context van zelfregulering fungeert zo’n self-assessment als praktisch instrument om het voldoen aan vooraf vastgestelde normen, verplichtingen of best practices te borgen, met ruimte voor herstel en verbetering waar nodig. De onafhankelijke internal auditfunctie bij een verzekeraar kan bij uitstek zo’n self-assessment toetsen, aanvullend onderzoek verrichten en aanbevelingen doen.”