Waarom spreektaal de nieuwe schrijftaal is

10 min (of 8 als je een beetje opschiet)

Waarom praten veel mensen helder, maar veranderen de woorden en zinnen van diezelfde mensen in onbegrijpelijke epistels zodra ze achter een toetsenbord kruipen? Spreker, trainer en auteur Rick Evers verdiepte zich in dit onderwerp en ziet een trend ontstaan waar sommige mensen nog even aan moeten wennen.

‘Na ons plezierig onderhoud van hedenochtend doe ik u geheel vrijblijvend onderstaande offerte toekomen.’ Een zin die anno 2026 nog altijd in diverse mailboxen terechtkomt. Na het opvragen van een prijsvoorstel voor een nieuwe veranda bij een plaatselijke aannemer bijvoorbeeld. Een telefoongesprek verandert op papier ineens in ‘een plezierig onderhoud’. En de offerte wordt niet opgestuurd, maar ‘doet men toekomen’.

Schrijftaal komen we overal tegen. Neem deze e-mail van een trouwambtenaar na een kennismakingsgesprek bij een toekomstig bruidspaar: ‘Ter bevestiging, zodat deze datum exclusief voor jullie vastligt, stuur ik jullie bijgaand ook een aanbetalingsfactuur van € 200,- welke natuurlijk wordt verdisconteerd met de totaalfactuur. Het restant factureer ik circa 2 weken voorafgaand.’

Waarom schrijven we zo ingewikkeld?

De teksten van deze aannemer en trouwambtenaar staan niet op zich. Bekijk eens wat verschillende teksten en je ziet dat het vaak een stuk eenvoudiger kan. Maar waarom maken we het dan niet eenvoudiger? Daar zijn meerdere antwoorden op te geven. Een term die vaak valt, is het woord ‘professioneel’. De trouwambtenaar die bovenstaande tekst schreef, zei destijds ook: ‘Ik dacht dat dit professioneel was.’

Wanneer is een tekst professioneel?

Het is een interessante kwestie. Is een tekst professioneler als deze ingewikkeld geschreven is? Met andere woorden, ziet de lezer jou als minder professioneel als een tekst eenvoudig is? Minder kundig misschien? Wie dit ook interessant vindt, is Daniël Oppenheimer, een Amerikaanse psycholoog en hoogleraar. Hij deed een uitgebreid onderzoek met een verrassend resultaat.

Uit een test blijkt dat moeilijke woorden geen indruk maken en eerder het beeld oproepen van iemand die zijn onderwerp niet helder kan uitleggen

Oppenheimer verbaasde zich erover dat veel van zijn studenten en collega-onderzoekers bij voorkeur moeilijke en lange woorden gebruikten. Zelfs als er eenvoudige alternatieven waren. Hij wilde weten waarom en deed een test met drie versies van dezelfde tekst. Een eenvoudige, een moeilijke en eentje ertussenin. De uitkomst was helder. Lezers vonden de auteurs van de eenvoudige teksten het meest intelligent. Moeilijke woorden maakten geen indruk en riepen eerder het beeld op van iemand die zijn onderwerp niet helder kan uitleggen. Volgens Oppenheimer werkt het gebruik van ingewikkelde taal in zakelijke teksten zelfs averechts. Wie zo helder mogelijk schrijft, komt overtuigender en deskundiger over.

Schrijven met afstand tot je lezer

Een tweede reden waarom we vaak te ingewikkeld schrijven, is omdat we dit zo aangeleerd hebben. Als het om zakelijke communicatie ging, leerde je op school om met een zekere afstand tot de lezer te schrijven. Dat hoorde zo. En niets is natuurlijk lastiger dan het veranderen van aangeleerd gedrag.

De werkelijkheid is natuurlijk dat taal de afgelopen jaren in rap tempo informeler geworden is. Mede door de opkomst van social media, waarbij alle drempels om te communiceren zo’n beetje zijn weggenomen. Iedereen schrijft maar van zich af, vaak zonder erbij na te denken. Of dat verstandig is, is een tweede, maar het gevolg is dat zakelijke communicatie een stuk opgeschoven is naar het informele spectrum.

De voorbeelden zien we dagelijks om ons heen

Kijk naar grote organisaties als Netflix, bol, Ziggo, Albert Heijn, KPN, Picnic. Ze schrijven stuk voor stuk in heldere taal. In een stijl die lijkt alsof ze tegen je praten. Niet alleen op social media, maar ook op hun website en in hun e-mail naar klanten. Waarom? Omdat ze al lang door hebben dat de meeste lezers die spreektaalstijl tegenwoordig een prettige stijl vinden. Al zijn er ook mensen die er even aan moeten wennen.

Even terug naar die trouwambtenaar. Als je die zou vragen: ‘De tekst die je geschreven hebt, hoe zou je zoiets zeggen tegen die mensen?’ Dan komt daar het volgende antwoord op: ‘Willen jullie een aanbetaling doen van € 200? Daarna leg ik de datum definitief voor jullie vast. Vlak voor het huwelijk krijgen jullie het restant van de factuur.’ Zo’n tekst is niet alleen eenvoudiger om op te schrijven, maar voor de lezer ook prettiger om te lezen. En misschien is het daardoor juist wel professioneler.

Niet alleen B2C, ook B2B

De vraag die weleens opkomt bij mensen is: die eenvoudige stijl zie je inderdaad veel bij business-to-consumer (b2c), maar kan dat ook bij business-to-business (b2b)? Een logische vraag, maar eigenlijk maakt dit natuurlijk geen verschil. Een tekst wordt namelijk altijd gelezen door een mens, nooit door een bedrijf. En over het algemeen vinden mensen eenvoudige teksten gewoon prettiger dan ingewikkelde teksten. Een mooi voorbeeld is AFAS. Actief in de b2b en zeer helder en eenvoudig qua communicatie.

En over AFAS gesproken. Er is nog iets dat AFAS onderscheidt van veel organisaties in dezelfde branche en dat is humor. Zij durven humor in te zetten in hun communicatie, waar veel organisaties, zeker b2b-organisaties, nog wat terughoudend in zijn. Die terughoudendheid is op zich niet verkeerd, want het houdt je scherp en zorgt ervoor dat je niet over het randje gaat. Maar helemaal geen humor gebruiken is een gemiste kans.

Waarom je nooit de kracht van humor moet onderschatten

‘Het is niet professioneel’, ‘Ik ben niet grappig’, ‘Het past niet bij onze doelgroep’, ‘Ik ben bang dat we de plank misslaan’. Het zijn stuk voor stuk veelgehoorde reacties als je aan mensen vraagt waarom ze geen humor in hun teksten verwerken. En veel reacties zijn heel begrijpelijk. Het vraagt ook lef. Maar daar tegenover staan enorm veel voordelen.

Dit zijn acht voordelen van humor

1. Je bouwt aan relaties of versterkt ze (‘wij begrijpen elkaar’).

2. Het is een uiting van intelligentie en zelfvertrouwen.

3. Grappige dingen worden beter onthouden.

4. Je trekt de aandacht.

5. Lachen geeft een positief gevoel > straalt af op jouw organisatie.

6. Het nodigt uit tot delen > interactie.

7. Het is goed om de wereld een beetje leuker te maken.

8. Je lezer wil dat graag.

 

Je lezer wil dat graag

Het laatste voordeel is zonder twijfel het grootste. Lezers willen graag humor. Oracle, een groot Amerikaans softwarebedrijf onderzocht wat mensen in zakelijke communicatie het liefst zien: een organisatie die humor gebruikt of eentje die dat niet doet. Het resultaat was opzienbarend. Maar liefst 91% van de mensen geeft de voorkeur aan een bedrijf dat humor gebruikt.

Maar kan humor dan altijd en overal?

Zeker niet. Humor kan helpen om teksten prettiger leesbaar te maken. Jouw lezer haakt minder snel af als je humor gebruikt. Maar niet elke tekst en niet elk onderwerp leent zich voor humor. Het is zaak om dat zelf een beetje in te schatten. Tip: denk zeker niet te snel dat het niet kan. En denk ook niet: ik kan dat niet.

Leg de lat lekker laag

Belangrijk bij het schrijven met humor is om de lat laag te houden. Je hoeft niet de cabaretier uit te hangen. Een voorbeeld: als mensen naar een voorstelling van een cabaretier gaan, verwachten ze heel vaak en heel hard te lachen. Maar dat verwachten ze bij een zakelijk artikel, nieuwsbrief of e-mail natuurlijk niet. Je krijgt dus al snel een glimlach door een kleine kwinkslag, een woordgrap of een bijzondere metafoor. Ook dat is al schrijven met humor.

Wees niet te bang

Teksten worden dus steeds vaker geschreven in spreektaal en humor speelt een grotere rol dan ooit tevoren. Vind je dat als schrijver lastig, begin dan klein. Je hoeft niet al jouw teksten 180 graden om te gooien, maar kijk of je kleine aanpassingen kunt doen om de tekst prettiger leesbaar én leuker te maken. En vergeet niet: de gedachte dat humor of spreektaal niet professioneel is, zit alleen in je hoofd. De werkelijkheid is anders. Vraag dat maar aan HEMA, bol, Coolblue, AFAS en Albert Heijn.

De acht tips van Rick Evers voor betere teksten

1. Denk eerst aan je lezer, niet aan jezelf.

2. Schrijf in verzorgde spreektaal.

3. Maak geen zinnen langer dan 20 woorden.

4. Maak niet alleen korte zinnen: wissel af.

5. Gebruik af en toe een metafoor.

6. Gebruik concrete woorden die je kunt tekenen.

7. Wees niet bang om humor te gebruiken.

8. Je kunt inhoudelijk nog zo’n sterk verhaal hebben, maar als de lezer er niet doorheen komt, bereik je er niets mee.