Impactmantra

‘We moeten impact maken.’ Het klinkt inmiddels als een mantra in internal auditland. Bestuurders willen het en wij beloven het maar al te graag in onze auditplannen. Is dat mogelijk een tikkeltje naïef? Is dat niet een te grote broek? Dat we gewoon wat harder moeten werken, wat slimmer moeten rapporteren, en dat de organisatie dan vanzelf beter wordt?

Stel jezelf de vraag: maak je nu écht impact? Ik denk dat veel van onze audits slechts in beperkte mate bijdragen aan echte impact. Compliance- en beheersingsgerichte audits, hoe waardevol ook voor het beheersen van risico’s, raken zelden de kern van waarom organisaties slagen of falen. Ze geven antwoord op de vraag: doen we de dingen goed? Maar zwijgen over: doen we de goede dingen?

Als we werkelijk impact willen maken, moeten we een diepere laag raken. We moeten kijken naar hoe organisaties omgaan met complexiteit. Hoe ze leren van wat er gebeurt. Want dát zijn de acties die bepalen of een organisatie wendbaar blijft, of ze innovatief kan zijn, of ze klappen kan opvangen.

Maar hier zit de wrijving: onze traditionele assurance-opdrachten zijn hier niet op voorbereid. We zijn getraind om zekerheid te geven, om te toetsen aan normen, om afwijkingen te melden. Maar hoe geef je zekerheid over een onzekere situatie? Hoe beoordeel je of een organisatie goed leert als leren per definitie betekent dat je nog niet weet waar je uitkomt? Hoe audit je wendbaarheid zonder juist die flexibiliteit te bevriezen in procedures?

Dit vraagt een ander instrumentarium. Gericht op dialoog in plaats van eenzijdige bevindingen. Op betekenisgeving in plaats van checklists. Op het begrijpen van patronen in plaats van een optelsom van oordelen. We moeten het durven vragen te stellen zonder direct het antwoord te weten. We moeten ruimte creëren voor reflectie in plaats van alleen maar te constateren. En ja, daarvoor zullen we onze comfortzone moeten verlaten.

Zijn we daarvoor adequaat geëquipeerd? We zullen ‘de norm’, waaraan we graag toetsen, moeten durven loslaten. Kunnen we onze ruimte van onderzoek delen met de auditee? Durven we samen tot een oordeel te komen, wetende dat dit oordeel genuanceerder zal zijn dan de simpele rood-oranje-groenrapportages waar bestuurders om vragen.

Het is ongemakkelijk terrein. Het vraagt dat we afscheid nemen van de illusie van control en zekerheid. Dat we accepteren dat een goed lerend systeem soms bewust risico’s neemt. Dat fouten maken onderdeel is van leren en dus vooruitgang. Maar als we echt willen bijdragen aan het succes van onze organisaties hebben we geen keuze. We moeten auditen waar het ertoe doet: niet alleen bij de vraag of alles volgens de regels gaat, maar bij de vraag of de organisatie in staat is om te blijven leren. Want organisaties die leren en adaptief zijn overleven. Organisaties die niet leren verdwijnen. Ook al waren ze compliant en in control.

Laten we ervoor zorgen dat we onze organisaties helpen om een lerend systeem te worden. Dát is impact maken.